مقايسه دو مفهوم كلي
مفهوم كلي مفهومي است كه بيش از يك مصداق (خارجي يا فرضي) داشته باشد. هرگاه دو مفهوم كلي را با يكديگر مقايسه كنيم، چه نسبتهايي ممكن است بين آن وجود داشته باشد؟ دانستن روابط مختلف ميان مفاهيم كلي، از شرايط لازم تفكر است. انواع رابطه ميان دو مفهوم كلي عبارتاند از: تساوي، تباين، عام و خاص مطلق و عام و خاص منوجه. (كه در منطق سنتي اين روابط را «نسب اربعه» مينامند.)
تساوي:
نسبت تساوي بين دو مفهومي برقرار است كه مصاديق آنها كاملا با يكديگر مشترك باشد. مثلا بين دو مفهوم «انسان» و «متفكر» نسبت تساوي برقرار است؛ زيرا هر انساني متفكر است و هر متفكري هم انسان. در واقع آيا شما مصداقي از انسان سراغ داريد كه متفكر نباشد و يا برعكس آيا مصداق از متفكر ميشناسيد كه انسان نباشد؟ بنابراين هر انساني متفكر است و هر متفكري انسان است: انسان = متفكر
تباين:
اگر دو مفهوم كلي هيچ مصداق مشتركي نداشته باشند آن را متباين مي ناميم. مثلا بين «گربه» و «سنگ» نسبت تباين است؛ چرا كه نه هيچ گربهاي سنگ است و نه هيچ سنگي گربه. در واقع آيا هيچ مصداقي از مفهوم گربه سراغ داريد كه سنگ باشد و يا برعكس؟ بنابراين هيچ گربهاي سگ نيست و هيچي سگي هم گربه نيست: گربه×سنگ
عام و خاص مطلق:
عام و خاص مطلق بهرابطهي دو مفهوم كلي گفته ميشود كه يكي از آنها مصداق ديگري را در بربگيرد ضمنا مصداق يا مصداقهاي ديگري هم داشته باشد. مثلا ميان دو مفهوم «حيوان» و «گربه» نسبت عموم و خصوص مطلق برقرار است چرا كه هر گربهاي حيوان است، اما هر حيواني گربه نيست، يعني بعضي حيوانهاي گربه هستند، و بعضي ديگر نه. در واقع شما هيچ گربهاي را ميشناسيد كه حيوان نباشد؟ خير. اما حيوانات بسياري را ميشناسيد كه گربه نيست: حيوان > گربه
عام و خاص منوجه:
اگر دو مفهوم حداقل داراي يك مصداق مشترك باشند و در ضمن مصداق يا مصداقهاي غيرمشتركي نيز داشتند آنها را منوجه ميناميم. مثلا «دانشمند» و «شاعر» را در نظر بگيريد، ما ميدانيم مفهوم دانشمند حداقل يك مصداق دارد كه شاعر هم هست، و از آنطرف مفهوم شاعر هم حداقل يك مصداق دارد كه دانشمند باشد، بنابراين بعضي از دانشمندان شاعرند و بعضي از شاعرها دانشمند. رابطهي اين دو مفهوم را با علامت بزرگ و كوچك كه بر روي هم قرار گرفتهاند نشان ميدهند. دانشمند ><شاعر
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پينوشت:
متأسفانه يكي از مشكلات اساسي من در نوشتن اين مطالب ضعف امكانات تايپي بلاگفا است، چرا كه من نميتوانم از هيچ شكل، نمودار و علامت خاصي استفاده كنم، و ضمنا سيستم بلاگفا در قسمت نمادها و اشكال آفيس را ساپورت نميكند، نتيجتا من نميدانم چه كنم. و تنها راهي كه به نظرم ميرسد چاپ و اسكن مجدد آن مطالب است، تا به فرمت عکس تبدیل شوند، يا اينكه از مانيتور عكس بگيرم و در وب بگذارم كه نتيجتا كيفيت خراب ميشود، نميدانم. ...؟؟؟
